NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC HUẾ
CÔNG TY ĐẦU TƯ XUẤT BẢN – THIẾT BỊ GIÁO DỤC VIỆT NAM

TÀI LIÊU BỒI DƯỠNG GIÁO VIÊN
SỬ DỤNG SÁCH GIÁO KHOA
GIÁO DỤC KINH TẾ VÀ PHÁP LUẬT 10
CÁNH DIỀU

HÀ NỘI – 2022

1

BIÊN SOẠN:
PGS.TS Phạm Việt Thắng
TS Trần Văn Thắng
Th.S Dương Thị Thuý Nga
Th.S Hoàng Thị Thinh
TS Hoàng Thị Thuận

2

Phần thứ nhất
NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG
I– GIỚI THIỆU VỀ CHƯƠNG TRÌNH MÔN GIÁO DỤC KINH TẾ VÀ PHÁP
LUẬT LỚP 10
1.1. Mục tiêu, yêu cầu cần đạt môn Giáo dục kinh tế và pháp luật lớp 10
1.1.1. Mục tiêu
Theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, môn Giáo dục công dân được thực
hiện ở ba cấp học: Ở cấp Tiểu học gọi là môn Đạo đức; ở cấp Trung học cơ sở gọi là môn
Giáo dục công dân; ở cấp Trung học phổ thông gọi là môn Giáo dục kinh tế và pháp luật.
Mục tiêu của môn Giáo dục kinh tế và pháp luật (GDKTPL) ở cấp Trung học phổ
thông nhằm:
a) Giúp học sinh tiếp tục phát triển các phẩm chất đã được hình thành, phát triển ở
cấp trung học cơ sở: Có hiểu biết và tình cảm, niềm tin về những giá trị đạo đức của dân
tộc và thời đại, đường lối phát triển đất nước của Đảng và quy định của pháp luật về quyền,
nghĩa vụ cơ bản của công dân; tích cực, tự giác học tập và tham gia lao động, sản xuất phù
hợp với khả năng của bản thân; có trách nhiệm công dân trong thực hiện đường lối của
Đảng và pháp luật của Nhà nước để góp phần bảo vệ, xây dựng Tổ quốc; tôn trọng quyền,
nghĩa vụ của tổ chức và cá nhân theo quy định của pháp luật; nhận thức, hành động theo lẽ
phải và sẵn sàng đấu tranh bảo vệ lẽ phải, chống các hành vi, hiện tượng tiêu cực trong
xã hội.
b) Giúp học sinh củng cố, nâng cao các năng lực đã được hình thành, phát triển ở
cấp trung học cơ sở: phân tích, đánh giá được thái độ, hành vi của bản thân và người khác;
tự điều chỉnh và nhắc nhở, giúp đỡ người khác điều chỉnh thái độ, hành vi theo chuẩn mực
đạo đức, pháp luật; lập được mục tiêu kế hoạch hoàn thiện, phát triển bản thân và thực hiện
được các công việc học tập, rèn luyện để đạt mục tiêu kế hoạch đã đề ra; có kiến thức phổ
thông, cơ bản về kinh tế, pháp luật; vận dụng được các kiến thức đã học để phân tích, đánh
giá, xử lí các hiện tượng, vấn đề, tình huống trong thực tiễn cuộc sống; có khả năng tham
gia các hoạt động phù hợp với lứa tuổi để thực hiện quyền, nghĩa vụ công dân trong các
lĩnh vực của đời sống xã hội và trong các hoạt động kinh tế; có kĩ năng sống, bản lĩnh để
tiếp tục học tập, làm việc và thực hiện các quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm công dân trong sự
nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và hội nhập quốc tế.

3

1.1.2. Yêu cầu cần đạt
a) Về năng lực
* Các năng lực chung
Môn Giáo dục kinh tế và pháp luật lớp 10 góp phần hình thành, phát triển ở học sinh
các năng lực chung:
Năng lực tự chủ và tự học
Năng lực tự chủ gồm các năng lực thành phần: Tự lực; Tự khẳng định và bảo vệ
quyền, nhu cầu chính đáng; Tự điều chỉnh tình cảm, thái độ, hành vi của mình; Thích ứng
với cuộc sống; Định hướng nghề nghiệp; Tự học, tự hoàn thiện.
Năng lực giao tiếp và hợp tác
Năng lực tự chủ bao gồm các năng lực thành phần: Xác định mục đích, nội dung,
phương tiện và thái độ giao tiếp; Thiết lập, phát triển các quan hệ xã hội; Điều chỉnh và
hoá giải các mâu thuẫn; Xác định mục đích và phương thức hợp tác; Xác định trách nhiệm
và hoạt động của bản thân; Xác định nhu cầu và khả năng của người hợp tác; Tổ chức và
thuyết phục người khác; Đánh giá hoạt động hợp tác; Hội nhập quốc tế.
Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo
Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo bao gồm các năng lực thành phần: Nhận ra
ý tưởng mới; Phát hiện và làm rõ vấn đề; Hình thành và triển khai ý tưởng mới; Đề xuất,
lựa chọn giải pháp; Thiết kế và tổ chức hoạt động; Tư duy độc lập.
* Các năng lực đặc thù
Năng lực điều chỉnh hành vi
Năng lực điều chỉnh hành vi bao gồm các năng lực thành phần: Nhận thức chuẩn
mực hành vi; Đánh giá hành vi của bản thân và người khác; Điều chỉnh hành vi.
Năng lực phát triển bản thân
Năng lực phát triển bản thân bao gồm các năng lực thành phần: Tự nhận thức bản
thân; Lập kế hoạch phát triển bản thân; Thực hiện kế hoạch phát triển bản thân.
Năng lực tìm hiểu và tham gia hoạt động kinh tế – xã hội
Năng lực tim fhiểu và tham gia hoạt động kinh tế – xã hội bao gồm các năng lực
thành phần: Tìm hiểu các hiện tượng kinh tế – xã hội; Tham gia hoạt động kinh tế – xã hội.
b) Về phẩm chất
Môn Giáo dục kinh tế và pháp luật lớp 10 góp phần bồi dưỡng cho học sinh 5
phẩm chất:
4

Yêu nước
– Tự giác thực hiện và vận động người khác thực hiện các quy định của pháp luật,
góp phần bảo vệ và xây dựng Nhà nước xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
– Chủ động, tích cực tham gia và vận động người khác tham gia các hoạt động bảo
vệ, phát huy giá trị các di sản văn hoá.
– Đấu tranh với các âm mưu, hành động xâm phạm lãnh thổ, biên giới quốc gia, các
vùng biển thuộc chủ quyền và quyền chủ quyền của quốc gia bằng thái độ và việc làm phù
hợp với lứa tuổi, với quy định của pháp luật.
– Sẵn sàng thực hiện nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc.
Nhân ái
– Tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của mọi người; đấu tranh với những hành vi
xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
– Chủ động, tích cực vận động người khác tham gia các hoạt động từ thiện và hoạt
động phục vụ cộng đồng.
– Tôn trọng sự khác biệt về lựa chọn nghề nghiệp, hoàn cảnh sống, sự đa dạng văn
hoá cá nhân.
– Cảm thông, độ lượng với những hành vi, thái độ có lỗi của người khác.
Chăm chỉ
– Tích cực tìm tòi và sáng tạo trong học tập; có ý chí vượt qua khó khăn để đạt kết
quả tốt trong học tập.
– Có ý chí vượt qua khó khăn để đạt kết quả tốt trong lao động.
– Tích cực học tập, rèn luyện để chuẩn bị cho nghề nghiệp tương lai.
Trung thực
– Nhận thức và hành động theo lẽ phải.
– Sẵn sàng đấu tranh bảo vệ lẽ phải, bảo vệ người tốt, điều tốt.
– Tự giác tham gia và vận động người khác tham gia phát hiện, đấu tranh với các
hành vi thiếu trung thực trong học tập và trong cuộc sống, các hành vi vi phạm chuẩn mực
đạo đức và quy định của pháp luật.
Trách nhiệm
– Có ý thức làm tròn bổn phận với người thân và gia đình.
– Tích cực tham gia và vận động người khác tham gia các hoạt động tuyên truyền
pháp luật.
– Đánh giá được hành vi chấp hành kỉ luật, pháp luật của bản thân và người khác;
đấu tranh phê bình các hành vi vô kỉ luật, vi phạm pháp luật.
1.2. Kế hoạch giáo dục môn Giáo dục kinh tế và pháp luật lớp 10
Thời lượng môn Giáo dục kinh tế và pháp luật lớp 10: 2 tiết/tuần x 35 tuần = 70 tiết,
trong đó:
5

 Giáo dục kinh tế: 45%
 Giáo dục pháp luật: 45%
 10% thời lượng còn lại dành cho các hoạt động đánh giá định kì.
Chuyên đề học tập: 35 tiết (Pháp luật 2 = 20 tiết; Kinh tế 1 = 15 tiết)
Thời lượng dành cho mỗi bài
Bài
Số tiết
Bài 1. Các hoạt động kinh tế trong đời sống xã hội
3
Bài 2. Các chủ thể của nền kinh tế
3
Bài 3. Thị trường
3
Bài 4. Kinh tế thị trường
3
Bài 5. Ngân sách nhà nước
3
Bài 6. Thuế
3
Bài 7. Sản xuất kinh doanh và các mô hình sản xuất kinh doanh
4
Bài 8. Tín dụng
3
Bài 9. Dịch vụ tín dụng
3
Bài 10. Lập kế hoạch tài chính cá nhân
4
Bài 11. Công dân với hệ thống chính trị nước Cộng hoà xã hội
3
chủ nghĩa Việt Nam
Bài 12. Bộ máy nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam
3
Bài 13. Chính quyền địa phương
3
Bài 14. Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam
2
Bài 15. Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam về
2
chế độ chính trị
Bài 16. Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam về
4
quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân
Bài 17. Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam về
3
kinh tế, văn hoá, giáo dục, khoa học, công nghệ và môi trường
Bài 18. Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam về
3
bộ máy nhà nước
Bài 19. Pháp luật trong đời sống xã hội
4
Bài 20. Hệ thống pháp luật Việt Nam
2
Bài 21. Thực hiện pháp luật
3
Tổ/nhóm chuyên môn có thể thống nhất xây dựng kế hoạch và đề xuất với Hiệu
trưởng quyết định về số tiết cho mỗi bài cụ thể, sao cho phù hợp với tình hình thực tế của
nhà trường.
6

Ngoài chương trình chính thức còn có Chuyên đề học tập với tổng thời lượng là 35
tiết, trong đó chuyên đề 1 là 10 tiết, chuyên đề 2 là 15 tiết và chuyên đề 3 là 10 tiết. Cụ thể:
Chuyên đề học tập
Bài
Tổng số tiết
Bài 1. Tình yêu
Bài 2. Hôn nhân

10

Bài 3. Gia đình
Bài 4. Doanh nghiệp nhỏ và lĩnh vực sản xuất kinh doanh
của doanh nghiệp nhỏ
Bài 5. Mục tiêu và nhân tố ảnh hưởng đến sản xuất kinh
doanh của doanh nghiệp nhỏ
Bài 6. Những thuận lợi, khó khăn của doanh nghiệp nhỏ

15 tiết

Bài 7. Quy trình tổ chức, hoạt động của doanh nghiệp nhỏ
Bài 8. Kinh nghiệm thực tiễn sản xuất kinh doanh của doanh
nghiệp nhỏ
Bài 9. Khái niệm, các nguyên tắc của pháp luật hình sự
Bài 10. Pháp luật hình sự về người chưa thành niên

10 tiết

II– SÁCH GIÁO KHOA MÔN GIÁO DỤC KINH TẾ VÀ PHÁP LUẬT LỚP 10
2.1. Quan điểm biên soạn
Sách giáo khoa (SGK) Giáo dục kinh tế và pháp luật 10 được biên soạn trên cơ sở
Chương trình môn Giáo dục kinh tế và pháp luật lớp 10, cụ thể hoá yêu cầu cần đạt thành
nội dung bài học.
Nội dung các bài học trong SGK được xây dựng dựa trên các căn cứ:
+ Quy định của Chương trình về các chủ đề và yêu cầu cần đạt.
+ Đặc điểm nhận thức của học sinh lớp 10.
+ Thời lượng thực hiện chương trình 2 tiết x 35 tuần = 70 tiết + 35 tiết chuyên đề
học tập.
Nội dung các bài học trong SGK Giáo dục kinh tế và pháp luật 10 được biên soạn trên
cơ sở quán triệt sâu sắc tư tưởng xuyên suốt của bộ SGK Cánh Diều “Mang cuộc sống vào
bài học – Đưa bài học vào cuộc sống”. Mọi tri thức trong sách đều được xây dựng từ thực
tiễn, kết nối với thực tiễn cuộc sống, khơi dậy ở học sinh (HS) nguồn cảm hứng để tìm tòi
khám phá, sáng tạo trong bầu trời tri thức bao la, tạo điều kiện để HS phát triển các phẩm
7

chất và năng lực theo yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông; nội dung sách phù hợp với tâm
sinh lí lứa tuổi HS lớp 10, phù hợp với xã hội Việt Nam hiện nay, với đặc điểm và điều
kiện kinh tế – xã hội của địa phương, với điều kiện của nhà trường.
SGK Giáo dục kinh tế và pháp luật 10 được biên soạn theo hướng mở, tạo điều kiện
cho giáo viên (GV) đổi mới phương pháp dạy học, kích thích khả năng tư duy, tìm tòi sáng
tạo của HS, góp phần hình thành ở HS các phẩm chất và năng lực theo yêu cầu của Chương
trình Giáo dục phổ thông 2018.
Các bài học trong SGK được thiết kế theo các hoạt động học tập phong phú, đa dạng
như: đọc thông tin, xử lí tình huống, trường hợp, quan sát tranh ảnh, thảo luận, tổ chức trò
chơi, thi đố, nhận xét hành vi, bày tỏ thái độ;… tạo điều kiện cho GV đổi mới phương pháp
và hình thức tổ chức dạy học, xoá bỏ cách dạy thuyết lí, áp đặt HS; khơi dậy ở HS sự hứng
thú, tích cực, chủ động trong học tập.
2.2. Một số điểm mới của sách giáo khoa môn Giáo dục kinh tế và pháp luật
lớp 10
2.2.1. Cấu trúc sách giáo khoa
Cấu trúc hệ thống bài học trong sách giáo khoa
Từ 9 chủ đề trong Chương trình môn Giáo dục công dân, SGK Giáo dục kinh tế và
pháp luật 10 được thiết kế thành 21 bài học, thể hiện 2 mạch nội dung của môn Giáo dục
kinh tế và pháp luật ở cấp trung học phổ thông: Giáo dục kinh tế; Giáo dục pháp luật.
CHỦ ĐỀ

BÀI HỌC

1. Nền kinh tế và các chủ thể của nền 1. Các hoạt động kinh tế trong đời sống xã hội
kinh tế
2. Các chủ thể của nền kinh tế
2. Thị trường và cơ chế thị trường

3. Thị trường
4. Cơ chế thị trường

3. Ngân sách nhà nước và thuế

5. Ngân sách nhà nước
6. Thuế

8

4. Sản xuất kinh doanh và các mô 7. Sản xuất kinh doanh và các mô hình sản xuất
kinh doanh
hình sản xuất kinh doanh
5. Tín dụng và các dịch vụ tín dụng

8. Tín dụng
9. Các dịch vụ tín dụng

6. Lập kế hoạch tài chính cá nhân

10. Lập kế hoạch tài chính cá nhân

7. Hệ thống chính trị nước Cộng hoà 11. Công dân với hệ thống chính trị nước Cộng
hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam
xã hội chủ nghĩa Việt Nam
12. Bộ máy nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa
Việt Nam
13. Chính quyền địa phương
14. Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa
Việt Nam
15. Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa
Việt Nam về chế độ chính trị
8. Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội 16. Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa
chủ nghĩa Việt Nam
Việt Nam về quyền con người, quyền và nghĩa vụ
cơ bản của công dân
17. Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa
Việt Nam về chế độ chính trị
18. Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa
Việt Nam về chế độ kinh tế, văn hoá, giáo dục,
khoa học, công nghệ và môi trường
9. Pháp luật nước Cộng hoà xã hội 19. Pháp luật trong đời sống xã hội
chủ nghĩa Việt Nam
20. Hệ thống pháp luật Việt Nam
21. Thực hiện pháp luật

9

Cấu trúc chuyên đề học tập:
Bài 1. Tình yêu
1. Tình yêu – Hôn nhân – Gia đình

Bài 2. Hôn nhân
Bài 3. Gia đình
Bài 4. Doanh nghiệp nhỏ và lĩnh vực sản xuất
kinh doanh của doanh nghiệp nhỏ
Bài 5. Mục tiêu và nhân tố ảnh hưởng đến sản
xuất kinh doanh của doanh nghiệp nhỏ

2. Mô hình sản xuất kinh doanh của Bài 6. Những thuận lợi, khó khăn của doanh
doanh nghiệp nhỏ

nghiệp nhỏ
Bài 7. Quy trình tổ chức, hoạt động của doanh
nghiệp nhỏ
Bài 8. Kinh nghiệm thực tiễn sản xuất kinh
doanh của doanh nghiệp nhỏ
Bài 9. Khái niệm, các nguyên tắc của pháp luật

3. Một số vấn đề về pháp luật hình sự

hình sự
Bài 10. Pháp luật hình sự về người chưa thành
niên

2.2.2. Các bài học được thiết kế theo hoạt động học tập
Thay đổi cách tiếp cận: Chuyển từ cách tiếp cận nội dung sang cách tiếp cận theo
định hướng phát triển năng lực học sinh. SGK mới phải được xây dựng để hình thành và
phát triển các NL cần thiết của HS, bao gồm các NL chung và NL riêng (đặc thù) của HS
theo mỗi môn học.
SGK hiện hành chỉ chú ý đến trang bị kiến thức, thiên về “dạy chữ”. SGK mới được
biên soạn theo hướng kết hợp một cách hợp lí giữa con đường hình thành kiến thức với
thiết kế thực hành, vận dụng, gắn bó mật thiết với đời sống thực tiễn của công dân – học
sinh; thể hiện rõ nét việc “dạy người”- dạy học về các kĩ năng cơ bản gắn với chủ đề bài
học, dạy học về hành vi ứng xử trong các mối quan hệ xã hội để góp phần hình thành người
công dân tốt của đất nước.
10

Cấu trúc SGK theo hoạt động học, trong đó mỗi bài học trong SGK đều được thiết
kế theo hoạt động học tập, trong đó mỗi bài đều gồm 4 phần: Mở đầu; Khám phá; Luyện
tập; Vận dụng.

Giới thiệu nội dung chính của bài; thông qua hoạt động khởi động nhằm thu hút học
sinh, tạo tâm thế cho học sinh chuẩn bị vào bài học mới.
Phần này thường được thực hiện thông qua các hoạt động: quan sát hình ảnh; kể
tên; tổ chức trò chơi; thi đố nhanh, chia sẻ với bạn về những nội dung liên quan đến bài học.
Ví dụ:

11

Nội dung phần Khám phá gồm các câu chuyện, tình huống, hình ảnh, trường hợp,…
để HS, dưới sự tổ chức, hướng dẫn của GV thực hiện các hoạt động quan sát, suy nghĩ,
trao đổi, thảo luận, tự khám phá, phát hiện, từ đó tự hình thành nên kiến thức bài học.
Nội dung thường được thể hiện qua các thông tin hoạt động kinh tế và pháp luật,
các điều luật, các trường hợp điển hình, các tình huống kinh tế và pháp luật.
12

Ví dụ:

13

Trên cơ sở nội dung bài học, GV tổ chức các hoạt động học tập để HS quan sát, trao
đổi, thảo luận, chia sẻ,… với các câu hỏi khai thác nội dung các thông tin hoạt động kinh
tế và pháp luật, các điều luật, các trường hợp điển hình, các tình huống kinh tế và pháp
luật,… từ đó HS cùng nhau xây dựng nên kiến thức bài học.

Gồm các bài tập tự luận, tình huống, trắc nghiệm,… nhằm củng cố, rèn luyện học
sinh theo các nội dung đã học trong phần Khám phá, tạo điều kiện cho học sinh tăng cường
rèn luyện, để hình thành, phát triển các năng lực cần thiết theo yêu cầu của mỗi bài học,
như NL giao tiếp và hợp tác, NL điều chỉnh hành vi, NL giải quyết vấn đề,…

14

Với phần Luyện tập ở mỗi bài học, SGK đáp ứng yêu cầu rèn luyện cho học sinh
các kĩ năng: quan sát, nhận xét đánh giá, so sánh,…

Nhằm tạo điều kiện cho HS thực hành, vận dụng kiến thức, kĩ năng bài học vào đời
sống thực tiễn ở trong giờ học cũng như ngoài giờ học, thông qua các bài tập yêu cầu
vận dụng.
15

Ví dụ:

Cấu trúc SGK theo hoạt động học tập:
– Tạo điều kiện thuận lợi cho GV thiết kế các hoạt động dạy học.
– Tạo điều kiện cho HS rèn luyện các kĩ năng quan sát, nhận xét, so sánh, thảo luận,
vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học vào thực tiễn cuộc sống.
– Thông qua việc tham gia các hoạt động học tập, HS được hình thành và phát triển
các năng lực chung và các năng lực đặc thù của môn học.

16

2.2.3. SGK mới được thiết kế theo hướng hiện đại, với kênh hình vừa khoa học vừa hấp
dẫn người đọc. Kênh hình trong SGK mới được thiết kế theo hướng để HS có thể khai
thác được cho nội dung bài học.
III– ĐỊNH HƯỚNG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC KINH TẾ VÀ PHÁP LUẬT LỚP 10
3.1. Một số phương pháp dạy học môn Giáo dục kinh tế và pháp luật lớp 10
3.1.1. Dạy học khám phá
Dạy học khám phá là cách thức tổ chức dạy dạy học, trong đó HS tự tìm tòi,
khám phá phát hiện ra tri thức mới nào đó trong chương trình môn học thông qua các
hoạt động dưới sự hướng dẫn, định hướng của GV.
* Cách tiến hành
Giai đoạn 1: Chuẩn bị
– Xác định vấn đề cần khám phá: Là vấn đề thường chứa đựng thông tin mới đặt
dưới dạng câu hỏi hoặc bài tập nhỏ. Vấn đề khám phá cần phải vừa sức với HS.
– Xác định cách thức thu thập dữ liệu cần thiết cho việc đánh giá. Các dữ liệu
thu được có thể là những quan sát trực tiếp của HS thông qua các hiện tượng thực tế
hoặc các thông tin đọc được trong sách báo, tài liệu hoặc từ chính các trải nghiệm
của HS.
– Xác định nội dung vấn đề học tập mà HS cần đạt được qua quá trình khám phá.
– Xác định cách thức báo cáo và đánh giá kết quả của hoạt động khám phá.
Giai đoạn 2: Tổ chức học tập khám phá
Bước 1. Giao nhiệm vụ học tập
– GV cần đảm bảo HS xác định rõ vấn đề cần khám phá, mục đích của việc khám
phá đó cũng như cách thức hoạt động trong quá trình khám phá.
Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ học tập khám phá
– HS làm việc cá nhân hoặc làm việc nhóm đề xuất các giả thuyết về vấn đề được
đặt ra. Sau đó HS tiến hành thu thập các dữ liệu, thông tin thông qua các hoạt động khảo
sát và xử lí các dữ liệu để kiểm chứng giả thuyết đã đặt ra. HS có thể làm việc với các
phiếu học tập, các mô hình, hình ảnh, biểu đồ,… Sau đó HS trao đổi, thảo luận về tính
đúng đắn của các các giả thuyết được đưa ra.
Bước 3. Trình bày và đánh giá kết quả của hoạt động
– GV tổ chức cho HS trình bày kết quả của hoạt động khám phá. Từ đó, GV
hướng dẫn HS lựa chọn những phán đoán, kết luận đúng để hình thành kiến thức mới.

17

* Môt số yêu cầu khi sử dụng phương pháp dạy học khám phá
– GV phải hiểu khả năng của từng HS, từ đó có cách hướng dẫn phù hợp, giúp
HS hiểu chính xác nhiệm vụ của mình trong từng hoạt động khám phá.
– GV chuẩn bị các câu hỏi gợi mở từng bước, giúp HS tự lực đi tới mục tiêu của
hoạt động. Lưu ý những biểu hiện của HS có khả năng khám phá học tập như: Hiểu các
thông tin mới, có kĩ năng so sánh, phân tích, tổng hợp, huy động kiến thức và phương
pháp giải quyết vấn đề bằng nhiều cách khác nhau. Ngoài ra còn chú ý tới thái độ chủ
động tích cực trong việc tiếp cận và giải quyết tình huống và vấn đề mới, phức tạp.
* Ví dụ minh họa
Để HS nêu được vì sao anh X lại căn cứ vào Điều 125 Bộ luật Lao động năm
2019 để khiếu nại quyết định của Giám đốc Công ty H (Bài 10 – SGK lớp 10), GV sử
dụng phương pháp dạy học khám phá như sau:
Giai đoạn 1:
– Xác định vấn đề cần khám phá với các giả thiết: Quyết định của Giám đốc
Công ty H sa thải anh X là trái pháp luật.
– Xác định cách thu thập dữ liệu: Tìm thông tin Điều 125 Bộ luật Lao động liên
quan đến giả thiết.
– Xác định cách báo cáo: cá nhân và nhóm.
Giai đoạn 2:
– GV giao nhiệm vụ: Đọc tình huống và trả lời câu hỏi: Vì sao anh X lại căn cứ
vào Điều 125 Bộ luật Lao động năm 2019 để khiếu nại quyết định của Giám đốc Công
ty H?
– HS làm việc cá nhân thu thập các dữ liệu, thông tin để kiểm chứng các giả thiết
đã đặt ra, thảo luận theo nhóm về tính đúng đắn của giả thiết và sự đáp ứng của dữ liệu
đã tìm được.
– GV tổ chức cho HS trình bày kết quả, hướng dẫn HS lựa chọn những phán
đoán, kết luận đúng để hình thành kiến thức:
+ Anh X căn cứ vào Điều 125 Bộ luật Lao động năm 2019 để khiếu nại quyết
định của Giám đốc Công ty H, vì anh cho rằng quyết định của Giám đốc sa thải anh là
không đúng (trái) pháp luật.
+ Theo khoản 4 Điều 125 Bộ luật Lao động, người sử dụng lao động chỉ áp dụng
hình thức kỉ luật sa thải khi người lao động tự ý bỏ việc 5 ngày cộng dồn trong thời hạn
30 ngày hoặc 20 ngày cộng dồn trong thời hạn 365 ngày mà không có lí do chính đáng.
Trong trường hợp này, anh X có lí do chính đáng là thân nhân (em ruốt) đang bị ốm.

18

Từ kết quả làm việc của HS, GV dẫn dắt HS đến hình thành kiến thức: Anh X
căn cứ vào Điều 125 Bộ luật Lao động để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình,
nghĩa là: Pháp luật là phương tiện để công dân bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp
của mình.
3.1.2. Dạy học hợp tác
Dạy học hợp tác là dạy học trong đó GV tổ chức cho HS hình thành các nhóm
hợp tác, cùng nhau nghiên cứu, trao đổi ý tưởng và giải quyết vấn đề do GV đặt ra. Từ
đó giúp HS tiếp thu một lượng kiến thức nhất định dựa trên cơ sở hoạt động tích cực
của từng cá nhân. Từng thành viên của nhóm không chỉ có trách nhiệm về việc học tập
của mình mà còn có trách nhiệm quan tâm đến việc học tập của bạn bè trong nhóm.
* Cách tiến hành
Giai đoạn 1: Chuẩn bị
– Xác định tiêu chí thành lập nhóm: theo trình độ của HS, theo ngẫu nhiên, theo
sở trường của HS,…
– Thiết kế các hoạt động kết hợp cá nhân, theo cặp, theo nhóm để thay đổi hoạt
động tạo hứng thú và nâng cao kết quả học tập của HS.
– Xác định thời gian phù hợp cho hoạt động nhóm để thực hiện có hiệu quả.
– Thiết kế các phiếu/hình thức giao nhiệm vụ tạo điều kiện cho HS dễ dàng hiểu
rõ nhiệm vụ và thể hiện rõ kết quả hoạt động của cá nhân hoặc của cả nhóm.
Giai đoạn 2: Tổ chức dạy học hợp tác
Bước 1. Giao nhiệm vụ học tập
GV tổ chức cho toàn lớp với các hoạt động chính như giới thiệu chủ đề; thành
lập các nhóm làm việc; xác định nhiệm vụ của các nhóm; xác định và giải thích nhiệm
vụ cụ thể của các nhóm; xác định rõ mục tiêu cụ thể cần đạt được. Nhiệm vụ của các
nhóm có thể giống nhau hoặc khác nhau.
Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ học tập có sự hợp tác.
Các nhóm tự lực thực hiện nhiệm vụ được giao, trong đó có hoạt động chính là
chuẩn bị chỗ làm việc nhóm; lập kế hoạch làm việc; thỏa thuận về quy tắc làm việc;
tiến hành giải quyết nhiệm vụ; chuẩn bị báo cáo kết quả trước lớp; xác định nội dung,
cách trình bày kết quả.
Bước 3. Trình bày và đánh giá kết quả của hoạt động hợp tác
Đại diện các nhóm trình bày kết quả trước lớp (trình bày miệng hoặc trình bày
với báo cáo kèm theo, hoặc trình bày có minh họa ). GV hướng dẫn HS lắng nghe và
phản hồi tích cực. Kết quả trình bày của các nhóm được chia sẻ với các nhóm khác, để
góp ý và là cơ sở để triển khai các nhiệm vụ tiếp theo.
19

* Một số yêu cầu khi sử dụng phương pháp dạy học hợp tác:
– Chủ đề có hợp với dạy học hợp tác theo nhóm không?
– Các nhóm làm việc với nhiệm vụ giống hay khác nhau?
– Học sinh đã có đủ kiến thức điều kiện cho công việc nhóm chưa?
– Cần trình bày nhiệm vụ làm việc nhóm như thế nào?
– Cần chia nhóm theo tiêu chí nào?
– Quy định rõ thời gian thảo luận và thời gian trình bảy sản phẩm của mỗi nhóm.
– Trong khi các nhóm thảo luận, GV chủ động quan sát, động viên, khích lệ,
hướng HS tập trung thảo luận vào chủ đề đã được phân công.
– Trong giờ học hợp tác, giáo viên dẫn dắt học sinh khám phá, lĩnh hội kiến thức
qua từng bước. Các nhóm học sinh thực hiện nhiệm vụ của mình, qua đó có thể rút ra
các tri thức, kiến thức cần thiết cho mình.
* Ví dụ minh họa:
Để dạy về “Hoạt động sản xuất và vai trò của hoạt động sản xuất (Mục 1 Bài 1SGK lớp 10), GV sử dụng phương pháp dạy học hợp tác như sau:
Giai đoạn 1:
– Xác định tiêu chí thành lập nhóm: theo sở trường của HS.
– Thiết kế các hoạt động: Cá nhân kết hợp hợp tác nhóm.
– Xác định thời gian phù hợp.
Giai đoạn 2:
Bước 1: yêu cầu HS mở SGK (trang 6–7), chia lớp thành các nhóm (4 hoặc 6
nhóm) và giao nhiệm vụ cho HS như sau:
+ Cá nhân: Tự quan sát hình và đọc thông tin 1, 2, 3.
+ Làm việc theo nhóm: Từng thành viên chia sẻ suy nghĩ của mình về hai câu
hỏi trong SGK:
a) Em hãy cho biết, hoạt động sản xuất trong mỗi thông tin trên có vai trò gì đối
với đời sống của con người và xã hội?
b) Theo em, điểm giống nhau và khác nhau trong hoạt động ở thông tin 1, thông
tin 3 với hoạt động ở thông tin 2 là gì?
Nhóm thảo luận tập trung, chọn nội dung đúng nhất để chia sẻ trước lớp.
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ: mỗi nhóm cử 1 HS làm thư kí ghi câu trả lời của
các thành viên trong nhóm, trao đổi, chọn lọc các ý kiến đúng, tập trung nhất để đại
diện nhóm trình bày trước lớp.
20

Bước 3. HS các nhóm báo cáo kết quả thảo luận của nhóm mình. Các nhóm khác
nghe, nhận xét, góp ý bổ sung.
– GV dựa vào sản phẩm và những trao đổi, lập luận của HS để nhận xét, đánh
giá và hướng dẫn HS rút ra kết luận:
a) Thông tin 1: Hoạt động sản xuất của làng nghề tạo ra các sản phẩm vật chất
(gốm sứ) phục vụ cho nhu cầu tiêu dùng của con người (ví dụ nhu cầu trang trí, mĩ
nghệ, đồ thờ cúng, đồ dùng sinh hoạt…); Thông tin 2: Hoạt động sản xuất sản phẩm
tinh thần (âm nhạc) thoả mãn nhu cầu giải trí, nâng cao đời sống tinh thần của con
người; Thông tin 3: Hoạt động sản xuất vật chất (sản xuất lúa gạo) thoả mãn nhu cầu
tiêu dùng vật chất của con người; việc xuất khẩu gạo còn thúc đẩy sự phát triển của xã
hội, đất nước,…
b) Điểm giống nhau: Cả 3 hoạt động trên đều là hoạt động sản xuất, đều tạo ra
sản phẩm phục vụ nhu cầu của con người, làm phong phú đời sống vật chất và tinh thần
của xã hội, góp phần thúc đẩy sự phát triển của xã hội.
Điểm khác nhau: Hoạt động 1, 3 là hoạt động sản xuất sản phẩm vật chất; Hoạt
động 2 là hoạt động sản xuất sản phẩm tinh thần.
3.1.3. Dạy học giải quyết vấn đề
Dạy học giải quyết vấn đề không phải là PPDH riêng biệt mà là một tập hợp
nhiều PPDH liên kết chặt chẽ và tương tác với nhau, trong đó việc đặt ra và hướng dẫn
HS giải quyết vấn đề trong tình huống giữ vai trò trung tâm, gắn bó các PPDH khác.
Trong dạy học giải quyết vấn đề, HS được đặt trong một tình huống có vấn đề,
thông qua việc giải quyết vấn đề đó giúp HS lĩnh hội tri thức, kĩ năng và phương pháp
nhận thức. Tình huống có vấn đề sẽ xuất hiện khi một cá nhân đứng trước một nhiệm
vụ, vấn đề cần giải quyết và bản thân chưa biết bằng cách nào, chưa đủ phương tiện (tri
thức, kĩ năng,…) để tự giải quyết, nhưng có mong muốn giải quyết được nhiệm vụ, vấn
đề này.
* Cách tiến hành
Bước 1: Nhận biết vấn đề
GV đưa người học vào tình huống có vấn đề hoặc GV có thể gợi ý người học tự
tạo ra tình huống có vấn đề. Phát biểu vấn đề dưới dạng “mâu thuẫn nhận thức”, đó là
mâu thuẫn giữa những cái đã biết với những cái chưa biết và HS muốn tìm tòi để giải
quyết vấn đề mâu thuẫn đó.
Bước 2: Lập kế hoạch giải quyết vấn đề
HS đề xuất giả thuyết giải quyết vấn đề, đưa ra các phương án và lập kế hoạch
để giải quyết vấn đề theo giả thuyết đã đặt ra.
21

Bước 3: Thực hiện kế hoạch
Thực hiện kế hoạch giải quyết vấn đề. Đánh giá việc thực hiện giả thuyết đặt ra
đã đúng chưa, nếu đúng thì chuyển sang bước tiếp theo, nếu như chưa đúng thì quay trở
lại bước 2 để chọn giả thuyết khác.
Bước 4: Kiểm tra, đánh giá và kết luận
GV tổ chức cho HS rút ra kết luận về cách giải quyết vấn đề trong tình huống đã
được đặt ra, từ đó HS lĩnh hội được tri thức, kĩ năng của bài học hoặc vận dụng được
những kiến thức, kĩ năng trong môn học để giải quyết vấn đề trong thực tiễn.
* Một số yêu cầu khi sử dụng phương pháp dạy học giải quyết vấn đề
Lựa chọn các mức độ cho phù hợp với trình độ nhận thức của HS và nội dung cụ
thể của mỗi bài học. Mức độ tham gia của HS càng nhiều thì HS sẽ càng tích cực, tuy
nhiên đòi hỏi trình độ năng lực của HS càng cao.
Ví dụ:
+ GV nêu và giải quyết vấn đề.
+ GV nêu vấn đề và cho HS tham gia giải quyết vấn đề.
+ GV nêu vấn đề và gợi ý HS tìm cách giải quyết vấn đề.
+ GV cung cấp thông tin cho HS, tạo tình huống để HS phát biểu vấn đề và giải
quyết vấn đề.
+ HS tự phát hiện vấn đề, tự lựa giải quyết và tự đánh giá.
* Ví dụ minh họa
Đề HS hiểu được thế nào là thực hiện pháp luật (Bài 21 – SGK lớp 10), GV sử
dụng phương pháp dạy học nêu vấn đề như sau:
Bước 1: GV đưa người học vào tình huống có vấn đề bằng câu lệnh: Đọc tình
huống và xác định vấn đề cần giải quyết:
– Tình huống: Q thường xuyên chơi điện tử ăn tiền. Nhiều lần Q rủ P vào quán
điện tử cùng chơi nhưng luôn bị P từ chối. Một lần, P nói với Q: Cậu biết không, chơi
game ăn tiền là đánh bạc trái phép và vi phạm pháp luật đấy!
– Câu hỏi thảo luận:
+ Phân tích hành vi của các nhân vật trong tình huống.
+ Loại tệ nạn xã hội nào được nhắc đến trong tình huống.
+ Hành vi của ai là phù hợp với quy định của pháp luật về phòng, chống tệ nạn
xã hội? hành vi của ai là không phù hợp, trái quy định của pháp luật?
+ Hành vi nào trong tình huống sẽ bị xử lí? pháp luật quy định như thế nào về
việc xử lí những hành vi đó?
22

+ Suy nghĩ và hành vi của P là đúng hay sai? Em có ý kiến như thế nào về lời
khuyên của bạn P?
– GV yêu cầu một số HS trình bày, từ đó xác định vấn đề cần giải quyết: Phân
tích đánh giá hành vi đúng, sai quy định của pháp luật.
Bước 2 và 3: Lập kế hoạch giải quyết vấn đề
– GV yêu cầu HS thảo luận để đề xuất giả thuyết, gợi ý về những dấu hiệu xác
định tệ nạn xã hội và những yếu tố cấu thành tội này.
– HS thảo luận, đề xuất phương án và lập kế hoạch giải quyết vấn đề theo các giả
thuyết đặt ra.
Bước 3: Thực hiện kế hoạch giải quyết vấn đề
HS thực hiện kế hoạch giải quyết vấn đề. Đánh giá việc thực hiện giả thuyết đặt
ra đã đúng chưa, nếu đúng thì chuyển sang bước tiếp theo, nếu như chưa đúng thì quay
trở lại bước 2 để chọn giả thuyết khác.
+ Chơi điện tử ăn tiền là hành vi trái pháp luật.
+ Thái độ phản đối, không hành động theo và lời khuyên của P đối với Q cho
thấy P là người có hành vi đúng, phù hợp với quy định của pháp luật. Hơn nữa P còn
biết vận động người khác thực hiện đúng quy định của pháp luật về phòng chống, tệ
nạn xã hội.
Bước 4: Kết luận vấn đề:
Hành vi thực hiện đúng quy định của pháp luật là hành vi hợp pháp, là biểu hiện
thực hiện pháp luật.
3.1.4. Dạy học dự án
Dạy học dự án là phương pháp dạy học, trong đó học sinh thực hiện một nhiệm vụ
học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lí thuyết và thực hành, tạo ra các sản phẩm có thể
giới thiệu. Nhiệm vụ này được học sinh thực hiện với tính tự lực cao trong toàn bộ quá
trình học.
* Cách tiến hành
Giai đoạn 1: Chuẩn bị dự án
Đề xuất ý tưởng và chọn đề tài: Đề tài dự án có thể nảy sinh từ sáng kiến của GV, HS
hoặc của nhóm H...